Эмне үчүн БСД тапшыруудан коркпоо керек

Жарандардын көпчүлүк бөлүгүндө бетин ачууга болбой турган аларга гана таандык деп эсептелген жеке маалыматтардын ачылышы менен байпанышкан жетишерлик бекем шек саноолор жана коркунучтар бар. Чындыгында, айнек банкаларда өздөрүнүнжыйнаган акчаларын сакташкан биздин жа­рандардын бир нече мууну алардын ичиндегилери жөнүндө жашырын сырды ал тургай жакындарына ачышкан эмес, бай болуу анча жакшы эмес болгон, ал эм кай бир учурларда коркунучтуу да болгон. Ал эми бул жерде сенде канча акча каражатың жана активиң бар экенин көрсөтөсүң. Бул психологиялык тоскоолдук, ал аркылуу бизге дагы өтүүгө туура келет.

Дароо эле бир нече себептер боюнча өтүү зарыл.

Биринчиден, БСД да туура көрсөтүлгөн активдердин наркынын, анын ичинде акча каражаттарынын суммасы тиешелүү салыктар төлөнгөндөн кийин мыйзамдуу түрдө декларацияланган, башкача айтканда салык алынуудан тазаланган болот.

Экинчиден, Силердин Декларацияда көрсөткөн акча каражатыңар, Силер алдыда жүзөгө ашыра турган чыгымдар үчүн булак болуп саналат. Жана эгер бул суммалар динамикада дал келишпесе, анда салык кызматынын Силерге олуттуу суроолору жаралышы мүмкүн. Ал эми биздин салык мыйзамыбыз, башка өлкөлөргө салыштырганда бошоңураак болгонуна карабастан, мыйзам негизинде булагы тастыкталбаган кирешелерге айыптарды жана пайыздарды кошуп эсептесе, ал бир топ эле болот.

Албетте, эгер Силер акча каражатыңарды көрсөтпөсөңөр, жана аларды сарптабасаңар, жана аларга эч нерсе сатып албасаңар мын­дай коркунуч деле туулбайт. Бирок мындай жагдайды элестетүү өтө кыйын, чынбы? Мисалга алсак, аны коротууга, белекке берүүгө мүмкүн болбогон мындай каражаттардын эмне кереги бар. Ошентип, бухгалтерлер айткандай, киреше чыгашаны актагандай болуш үчүн, декларациялоо коомду тартипке келтирүүгө көмөктөшөт. Декларация так ушул Кирешенин булактарын да жана чыныгы чы­гымдарды да көрүп турууга, ошондой эле аларды алдыдагы мезгилдерге пландаштырууга жардам берет.

Эгер анын мүчөлөрүнүнбардыгынын кире­шелери тазарбаса, коом эч качан тазарбай тургандыгын түшүнүү зарыл. Ал эми Декла­рация - мындай тазаруунун куралы.

Ошондой эле кээде, менин канча каражатым бар экенин бирөөлөрбилип калса жана, мисалы, аларды уурдап алууга аракет кылышпасын деген чочуулоолор айтылып калып жүрөт. Бирок бул чочуулоолор түбү тетиги «советтик» учурга кеткен, турмуштук фантазиялардан келип чыккан, түшүнүгү тар ишинин ойлоп чыгарганы.

Барыдан мурун, силер Декларацияда көрсөткөн маалыматтар, башка салык отчеттуулугундагы маалыматтар сыяктуу эле салыктык жашырын сырдытүзөт жана ал мыйзам тарабынан корголот. Салык отчетторунун сакталышынын атайын режими бар, жана ага кирүүгө мүмкүндүк алуу ал тургай салык кызматынын кызматкерлери үчүн да жөнөкөй эмес. Андан сырткары, салыкты декларациялоого өтүп жатканыбызга байланыштуу Мамлекеттик салык кызматынын системасында жоопкерчиликти күчөтүү жана БСДны сактоо режими боюнча атайын программа иштелип чыккан. Ал эми азыркы учурда түзүлгөн МСКнын маалымат базасы дүйнө жүзүндөгү мыкты тажрыйбаларда колдонулган маалыматты коргоо системасы ме­нен жабдылган, ал жерге кийин Силердин Декларациянын маалыматтары да келип түшөт.

Бирок бул олуттуу болгону менен, эң негизгиси эмес. Биринчиден, биздин республи­ка абдан кичинекей болгондуктан, айрым адамдар менен компаниялардын байлыгы тууралуу маалыматты алуу үчүн эч кандай Декларациянын деле кереги жок - баары алаканга салгандай көрүнүп турат.

Экинчиден, көп жылдардан бери мекемелер Кирешеге болгон салык боюнча отчетко компаниялардын балансын, жана акча каражаттарынын жүгүртмөсү жөнүндө отчетту да тиркешет, ал жерде канча акча алынганы, канчасы сарпталганы, канчасы калганы даана көрүнүп турат. Ал эми бул ишканалардын ээлери ким экендиги жашырын сыр эмес, эгер кызыкдар болгон адамдар болсо, бул жөнүндө ансыз деле билишет.

Жеке ишкерлер жана эркин кесипти аркалаган адамдар - булар, эреже катары, кыз­мат акылары жогору болгон эксперттер же чыгармачыл адамдар. Алар мындай Декла­рацияны Кыргызстандын бүтүндөй салык тарыхынын аралыгында тапшырып келишсе, ал эми мамлекеттик кызматкерлер 2005-жылдан берки мезгилдин ичинде тапшырып келишет. Дал ушул категориядагы жарандар кебүрөөк активдерге жана каражаттарга ээ экендигине ынанасызбы. Декларациянын маалыматтаынын ачылышы кандайдыр криминалдык кызыкчылыкка тарттуу үчүн негиз болгон бир дагы учур ал и боло элек. Болбойт дагы. Анын мааниси деле жок.

Декларацияны тапшырууда анык көйгөйлөрдүн бири болуп декларациялоо процессине калктын социалдык топторунун тартылышы саналат. Алар мурда салык отчетторун түзүү жана аны салык органдарына көрсөтүүсыяктуу салык иш-аракеттерин өз алдыда жүргүзүү көндүмдөрүнө ээ.болушкан эмес. Бул топтогулардын көпчүлүгү БСДны толтуруунун формалары жана Тартиби сыяктуу нормативдик документтерде  колдонула турган салык терминдерии тушүнүү үчүн билимдердин топтомуна ээ эмес.